Bu mektup yine yüksek mürşidine yazılmıştır. Yolculukta hasıl olan şeyleri ve birkaç talebenin hâllerini bildirmektedir:

Yüksek kapınızın kölelerinin en aşağısı olan Ahmed sunar ki; mahlukların mertebelerinde görülen tecellilerden birazı önceki mektupta sunulmuştu. Ondan sonra (Vücub), yani varlığı lazım olan mertebe göründü. Bütün sıfatlar bu mertebededir. Çirkin, siyah bir kadın şeklinde göründü. Bundan sonra ehadiyet, yani bir olan varlık; ince bir duvar üstünde duran uzun bir genç adam şeklinde tecelli etti. Bu iki tecelli hakkanî olarak göründüler. Bundan evvelki tecelliler böyle görünmüyordu. Bu zaman ölmek istedim. Kendimi büyük bir deniz kenarında ayakta gördüm. Kendimi denize atmak istedim; fakat arkamdan bir ip ile bağlanmış idim. Bunun için denize atlayamadım. Bu ipin, maddeden yapılmış olan bedene olan bağlılıklar olduğunu anladım. İpin kopmasını istedim.

Öyle bir hâl oldu ki gönlümün Allahü teâlâdan başka hiçbir şeyi istemediğini anladım. Bundan sonra vücub makamının bütün sıfatları göründü. Bu sıfatlar, bir bakımdan birçok şeylerin aynaları oldular. Daha sonra bu aynalarda görünen şeylerin hepsi aşağı döküldüler. Geride yalnız vücub makamının sıfatları kaldı. Bunlarda görülen şeylerin ayrılmaları, dökülmeleri de görüldü. Şimdi sıfatların asla verildiği anlaşıldı. Onlarda görülen şeylerden ayrılmadan önce asla verilemezlerdi; belki verilmiş gibi görülürlerdi. (Tecelli-i sûrî)ye kavuşanların hâli böyledir. Sıfatlar asla verilince (Fena-i hakikî) hasıl oldu. Bundan sonra kendimdeki ve başkalarındaki sıfatları birbirinin benzeri buldum. Yerlerinin başka başka olması ortadan kalktı. Böyle olunca gizli şirklerin inceliklerinin birçoğundan kurtuldum. Şimdi ne Arş kaldı, ne yer kaldı, ne zaman, ne mekân, ne altı cihet ve ne de eşyayı ayıran sınırlar kaldı. Eğer senelerce düşünsem âlemden bir zerrenin yaratılmış olduğunu bilemem.

Bundan sonra kendime mahsus olan (Taayyün), kendime mahsus olan vech göründüler. Bu taayyün, eski ve parça parça bir elbise gibiydi. Bir kimse giymiş idi. O kimsenin kendime mahsus vech olduğunu anladım. Fakat hakkanî olarak anlaşılmadı. Daha sonra bu adamın yukarı tarafında ve kendisine bitişik ince bir post göründü. Kendimi o post olarak buldum. Bu taayyün elbisesini kendimden uzak gördüm. O post üzerinde bir nur göründü. Biraz sonra gene yok oldu. Bu post ve elbise de yok oldular. Eskisi gibi cahil ve şaşkın kaldım. Bu görünen şeylerden anladıklarımı yüksek kapınıza bildireceğim. Doğrusu ile yanlışını işaret buyurursunuz. Şöyle ki; o görünen kimse (Ayn-ı sâbite)dir. Vücub ile imkân arasında bir geçit gibidir; iki yüzü birbirine benzemez. Arasında elbise bulunan ve nur görülen o post da vücut ile adem arasında geçittir. Kendimi o post bulmuştum. Bu da varlıkla yokluk arasındaki geçide kavuşmaktır. Bundan önce rüyalarda da kendimi böyle geçit bulmuştum; fakat o afakta idi, şimdi ise enfüstedir, yani kendimdedir. İkisi arasında başka bir ayrılık daha görülmüştü fakat şimdi yazarken onu unuttum.

Her zamanki hâlim şaşkınlık ve cahilliktir. Ara sıra böyle oyunlar da hasıl oluyor ve sonra yok oluyor. Geride marifetleri kalıyor. Bazı şeylerin ne olduğunu anlayamıyorum. Hatırımda kalanlara da güvenemiyorum. Bunun için hemen yazmak saygısızlığında bulunuyorum. Böylece, yüksek işaretinizle bunlara güvenim hasıl olur. Kıymetli teveccühleriniz yardımıyla alçak şeylere olan bağlılıklardan kurtulacağımı ümit ediyorum. İmdadıma yetişmezseniz işim çok güçtür.

Farsça beyit tercümesi:
Hakkın ve hak adamlarının yardımı olmadan,
Melek de olsa kurtulamaz yüz karalığından.

Hindistan’ın meşhur şeyhlerinden Şeyh Abdullah-i Niyazî’nin oğlu Şeyh Taha ve hüddam Hacı Abdülaziz yüksek kapınızı çok özlemektedirler. Şeyh Taha da mübarek ayaklarınızdan öper ve kabul buyurulması için yalvarır. Bu yüksek tarikata girmek istiyor, candan yalvardı. İstihare yapmasını söyledim. Görünüşte çok uygundur.

Burada zikir etmesini öğrenen sevdiklerimizin çoğu rabıta yapmaktadır. Bir kısmı rüya, vakıa esnasında rabıta alıp gelmektedir. Birçoğu da Delhi’den gelmeden önce rabıta etmişlerdir. Önce huzura ve şuursuzluğa dalıyorlar. İçlerinden birkaçı sıfatları asla veriyorlar, yani O’ndan görüyorlar. Geri kalanları böyle değildir. Fakat hiçbiri tevhid-i vücut ve nurları görmek ve keşiflere kavuşmak yoluna gitmiyor. Molla Kasım Ali, Molla Mevdud Muhammed ve Abdül-Mümin görünüşte cezbe makamının üst noktasına varmışlardır. Fakat Molla Kasım Ali inmeye başlamıştır. Geri kalan ikisinin inmesi bilinmiyor. Şeyh Nur da noktaya yakındır fakat kavuşamamıştır. Molla Abdurrahman da noktaya yakındır; kavuşmasına az kalmıştır. Molla Abdülhadi o makamda huzura ve şuursuzluğa dalmıştır. Diyor ki: “Her bakımdan hiçbir şeye benzemeyen bir varlığı (celle şânüh) her şeyde hiçbirine benzemeksizin görüyorum. Her işi O’nun yaptığını anlıyorum.”

Yüksek nimetleriniz, talebelere ve elverişli olanlara durmadan yağmaktadır. Bu nimetleri onlara ulaştırmakta bu aşağı kölenizin hiç hizmeti olmuyor. Farsça mısra tercümesi:

Ben o eski Ahmed’im, hiç değişmedim.

Bir gün vakalardan bir vakayı anlatırken, “O, sevilmişlerden olmasaydı, maksada kavuşmakta çok güçlük çekerdi” buyurmuştunuz. Bu mahbubiyetin yüksek ihsanınıza bağlı olduğunu da bildirmiştiniz. Bu müjdenizden çok ümitliyim. Bu taşkınlıklarım ve saygısızlıklarım ondandır.

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi