|
"Bu mektup, yine
Molla Hasan-ı Kişmirî’ye yazılmıştır. Şeyh Abdülkebîr-i Yemenî’nin "Allahü
teâlâ gaybı bilmez" sözüne cevap vermektedir:
Okşayıcı, kıymetli
mektubunuzu okumakla şereflendik. İhsan ederek yazdıklarınızı anladık. Şeyh
Abdülkebîr-i Yemenî, "Hak teâlâ gaybı bilmez" demiş. Bunu soruyorsunuz.
Efendim! Bu fakir,
bu gibi sözleri dinlemeye dayanamıyorum. Elimde olmayarak Farukî damarım
kabarıyor. Bunlardan İslamiyet’e uygun bilgiler çıkarmaya vakit bırakmıyor.
Böyle sözleri söyleyen kimse; ister Şeyh Kebîr-i Yemenî olsun, ister Şeyh
Ekber-i Şamî olsun, hiçbirini duymak istemiyorum. Bize Muhammed-i Arabî’nin
buyurduğu sözler lazımdır “s.a.v”. Muhyiddîn-i
Arabî’nin, Sadreddîn-i Konevî’nin ve Abdürrezzâk-ı Kâşî’nin sözleri lazım
değildir. Bize (Nass) lazımdır; (Fuss) [yani Füsûs kitabı] lazım değildir.
Fütûhât-ı Medeniyye varken (Fütûhât-ı Mekkiyye) kitabına bakmayız. Hak teâlâ,
Kur'an-ı Kerim’de gaybı bildiğini söyleyerek kendini övüyor;
(Âlimü’l-gayb)
olduğunu bildiriyor.
(Hak teâlâ gaybı
bilmez demek),
çok çirkin, pek iğrenç bir sözdür. Doğrusu, Hak teâlâya inanmamaktır. Gayb
kelimesi, "başka şeyi de göstermektedir" demek, insanı bu alçaklıktan
kurtaramaz. Ağızlarından çıkan sözün büyüklüğünü kulakları duymuyor.
İslamiyet’e uymayan böyle sözlerle ne demek istediklerini keşke bilseydim.
Hallâc-ı Mansûr "Ene’l-Hak"
dedi ise ve Bayezid-i Bistamî "Sübhânî" dedi ise “rahime-hümallah” suçlu
olmaktan kurtulabiliyorlar; kendilerini hâl kapladığı zaman şuurları,
akılları örtülmüş iken söylemişlerdir. Fakat bunların sözleri hâl
bildirmiyor; bir ilim, bilgi anlatıyor. "Bu kelimenin tevil edilmesini
istemiştim" demeleri onları suçlu olmaktan kurtarmaz. Böyle kelimelerin
tevili makbul değildir. Çünkü yalnız sekr hâlinde söylenmiş olan uygunsuz
sözlerden başka şey anlamaya çalışılır. Aklı başında olan kimsenin sözünden
başka şeyler anlamaya çalışılmaz. Böyle şeyler söyleyen kimse eğer (Melâmet)
yolunu tutarak kendini herkesin gözünden düşürmek istemiş ise bu da çok
çirkin ve utanılacak bir şey olur. İnsanları kendinden soğutmak, yanından
kaçırmak için yapılacak çok şey vardır. Bunları bırakıp da kâfir olmaya
yaklaşmaya ne lüzum vardır? Bu sözün ne demek olabileceğini soruyorsunuz.
Her
suale cevap
vermek lazım olduğundan, burada birkaç şey bildireceğim:
Gaybı ancak Allahü
teâlâ bilir. Gayb, "yok" demek olursa, "yok olan şeyler bilinmez"
demişlerdir. Gayb, her bakımdan yok demek olunca onu bilmek düşünülemez.
Eğer bilineceğini düşünürsek, her bakımdan yok olmaktan ve hiçbir şey
olmamaktan kurtulmuş olur. Bunun gibi, "Hak teâlâ kendi şerikini (ortağını)
bilicidir" denilemez. Çünkü Allahü teâlânın şeriki hiç yoktur; böyle bir şey
hiç olamaz. Evet, gayb kelimesinin ve şerik kelimesinin bildirdikleri şeyler
düşünülebilir; fakat biz bu şeylerin kendilerini söylüyoruz, bu kelimelerin
ne bildirdiklerini söylemiyoruz. Var olamayacak şeylerin hepsi de böyledir.
Bunların neler oldukları düşünülebilir fakat var olmaları düşünülemez. Çünkü
varlıkları bilinirse bunlara "var olamayacak" denilemez. Hiç olmazsa zihinde
var olmaları lazım gelir. Mevlana Muhammed Rûhî’nin yukarıdaki sözden
anladığını beğenmemekte haklısınız. "Yalnız bir varlık olan o mertebede
ilmin bağlılığı yoktur" demek, "ilim yok" demektir. "Yalnız gaybın ilmi
yoktur" demek değersizdir. Mevlana’nın o sözden anladığının doğru olmadığını
şu da gösteriyor ki o (Ehadiyet-i mücerrede mertebesi)nde ilmin bağlantısı
yok ise de Hak teâlânın âlim olması değişmez. Çünkü o mertebede kendisi
âlimdir. İlim sıfatı ile âlim olmaz; çünkü o mertebede ilim sıfatı yoktur.
Sıfatlara inanmayan kimseler de Allahü teâlânın âlim olduğunu
bildirmektedir. İlim sıfatının var olduğuna inanmadıkları hâlde, bu sıfatta
olan bilmenin zatta bulunduğunu bildirmektedirler.
Yukarıdaki sözden
sizin anladığınıza gelince; gayb kelimesinden Zat-ı ilahîyi anlıyorsunuz.
"Bu gayba hiçbir ilim, hatta Vacip teâlânın ilmi de yetişemez" diyorsunuz.
Anlaşılacak şeyler içinde doğruya en yakın olanı sizin bu anlayışınızdır.
Bununla beraber, "Vacip teâlânın ilmi kendi zatını bilmez" demek bu fakire
ağır geliyor. Bilmeyeceğini göstermek için ilmin, bilinecek şeyi kavraması
lazımdır. "Zat-ı teâlâ ise ihata edilemez, kavranamaz; bunun için de
bilinemez" diyorsunuz. Bu sözünüz ilm-i husûlî için doğrudur; çünkü ilm-i
husûlî ile bilmekte bilinen şeyin sureti ilim kuvvetinde hasıl olmaktadır.
Fakat ilm-i huzûrî ile bilmekte suretin ilimde hasıl olması hiç lazım
değildir. Allahü teâlânın ilim sıfatı ilm-i huzûrîdir. Bundan dolayı ilm-i
ilahî, huzur yolu ile Zat-ı ilahîyi bilir. Her şeyin doğrusunu ancak Allahü
teâlâ bilir. Allahü teâlâdan; sevgili efendimiz Muhammed aleyhisselama ve
onun temiz âline “radıyallahü anhüm ecmaîn” salat, selamet ve bereket
dileriz. Evveliniz ve sonunuz selamet olsun!
Abdulkadir Akçiçek Tercümesi
|