"Bu mektup, Hâce Muhammed Eşref-i Kâbilî’ye yazılmıştır. Ayrılmak, kavuşmaktan önce midir, değil midir, bildirmektedir:

Hak teâlâ, Peygamberlerin efendisi hürmetine (aleyhi ve alâ âlihi ve aleyhimüssalevâtü vetteslîmât) sizi yüksek derecelere kavuştursun! Tarikat büyüklerinden birçoğu (kaddesallahü teâlâ esrârehüm): "Ayrılmak, kavuşmaktan önce olur" dedi. Bu büyüklerden başkaları da: "Kavuşmak ayrılmaktan öncedir" dedi. Bir üçüncüsü ise bir şey diyemedi. Ebû Sa’îd-i Harrâz (kaddesallahü sirreh): "Ayrılmadıkça kavuşamazsın ve kavuşmadıkça ayrılamazsın. Hangisi daha öncedir bilemiyorum" dedi.

Bu satırları yazana göre, ayrılmak ve kavuşmak birlikte olmaktadır; birbirinden ayrılmaları caiz değildir. Ayrılmaksızın kavuşmak olmaz. Böyle olmakla beraber, bilinmeyen bir şey varsa kendisi önce olan hangisidir ve hangisi hangisine sebep olmaktadır? Şeyhülislam-ı Hirevî (kuddise sirruh) ikincisini seçmektedir ve "O’nun önce olması daha iyidir" demiştir. Evet, öyledir. Fakat ayrılmak öncedir diyenler de kavuşmanın önce olmasına karşı değildirler.

Bunların "kavuşmak" demeleri, tam zuhurdur. Bu mutlak zuhurun önce olmasına aykırı değildir. Mutlak zuhur ayrılmaktan önce olur; tam zuhur da ayrılmaktan sonra olur. Bu anlaşılınca, sözlerin başkalığı yalnız kelimelerde kalır. Birincisini söyleyenlerin görüşü daha keskindir; az olan şeye kıymet vermemişlerdir. Bu açıklama, zaman bakımından önce olmayı da göstermektedir. Bunu iyi anlamalıdır. Her şeyin doğrusunu bildiren Allahü teâlâdır. Her ne olursa olsun, ayrılmaya ve kavuşmaya mazhar olmalıdır; çünkü bu iki mertebeye varılmadıkça velâyet mertebesi hasıl olmaz. Birinci mertebeye "Seyr-i ilallah" ile varılır; ikinci mertebeye "Seyr-i fillah" ile varılır. Bu iki seyr tamam olunca velâyet mertebesine ve kemale kavuşulur. Herkesin kavuştuğu dereceler başkadır. Tekmil ve davet derecesine kavuşmak için başka iki seyr daha vardır.

Farsça mısra tercümesi:
Bağırdım iki kere, içeride kimse varsa!
Vesselâm.

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi