"Bu mektup, Şeyh Bedîüddîn hazretlerine yazılmıştır. Büyüklerden çok azına bildirilmiş olan birkaç gizli bilgi açıklanmaktadır. Bu derecede arif, kendini İslamiyet'ten dışarı sanır. Bunun sebebi ve İslamiyet'e uygunluğu bildirilmektedir:

Önce Allahü teâlâya hamdederim ve O’nun Resûlüne (s.a.v) salât ve selâm ederim. Kıymetli kardeşim! İyi biliniz ki İslamiyet'in bir dış görünüşü vardır, bir de içi, özü vardır. Dışını âlimler bildirmişlerdir; içini, özünü tasavvuf büyükleri anlamışlardır. İslamiyet'in görünüşünde ilerlemek, mahlukların sonuna kadardır. Bundan sonra eğer vücub derecelerinde yükselmek nasip olursa, dış ile iç birbiri ile birleşir. Bunlarla Şân-ül-ilme kadar yükselir ki burası Resûlullahın (sallallahü aleyhi ve sellem) mebde-i teayyünüdür.

Bundan sonra ilerlenirse İslamiyet'in içi de dışı da yolda kalır. Arif, Şân-ı hayatta yükselir. Bu Şânın mahluklar ile hiçbir benzerliği, ilgisi yoktur; hakiki Şânlardandır. İzafet sıfatları bile oraya yaklaşamaz. Bu Şân, maksadın kapısı gibidir; matlubun başlangıcıdır. Bu derecede arif, kendini İslamiyet'ten dışarıda bulur. Allahü teâlâ koruduğu için İslamiyet'in inceliklerinden bir inceliği bile elden kaçırmaz. Bu büyük nimete kavuşmakla şereflenenler çok az, hem de pek çok azdır.

Tasavvuf yolcularının çoğu bu makamın gölgelerine varabilmişlerdir. Çünkü her yüksek makamın altında gölgesi vardır. Gölgeye varanlar, İslamiyet'ten dışarıya çıktık sanmışlardır; kabuğu soyduklarını, öze kavuştuklarını zannetmişlerdir. Burası, tasavvuf yolculuğunun tehlikeli yeridir. Zayıf olanlardan çoğu burada yoldan çıkmış; mülhit ve zındık olmuşlardır. İslamiyet'ten ayrılmışlar; hem kaymışlar hem de başkalarını yuvarlamışlardır. Büyükler arasında velâyet derecelerinden birine kavuşanlar ve o yüksek makamın gölgelerinden birisinde bu marifeti edinenler, o makamın kendine varamamış iseler de Allahü teâlâ bunları korumaktadır. İslamiyet'in edeplerinden bir edebi elden bırakmazlar. Bu marifetin iç yüzünü anlamasalar ve işin özünü kavramasalar da İslamiyet'ten kıl kadar ayrılmazlar. Allahü teâlânın lütfu ve ihsanı ile sevgili Peygamberinin (s.a.v) sadakası olarak bu bilmece bu fakire çözülünce, işin özü anlaşılınca az bir şey açıklamak uygun oldu. Belki nakısları doğru yola getirir ve olgunlara işin iç yüzü aydınlanır.

İslamiyet'in emirleri, yasakları hem bedenedir, organlaradır hem de kalbedir. Çünkü nefsin temizlenmesi, bu ikisinin İslamiyet'e uymasına bağlıdır. İşte o makama erişen büyüklerde, İslamiyet'ten dışarı aşan bu ikisinden başka olan latifelerdir. İslamiyet'e uyması lazım gelen bu iki parça, her zaman uymaktadır. Başka latifelere, İslamiyet'e uymak için emrolunmamıştır. Tasavvuf yolunda ilerlemeden önce beş latife birbirleri ile birleşmiş idi. Ruh, sır, hafî ve ahfâ latifeleri kalpten ayrı değillerdi. Seyr ve sülûk denilen o yolculukta beş latife birbirinden ayrıldı; her biri kendi yerine varıp yerleşti. Böylece hangisinin İslamiyet'e uymakla vazifeli olduğu, hangilerinin vazifeli olmadıkları anlaşıldı.

Sual: O makamda arif, bedenini ve kalbini de İslamiyet'in dışında buluyor. Bunun sebebi nedir?
Cevap: Böyle bulmak doğru bir buluş değildir; böyle sanmaktadır. Kalbini ve bedenini, çok latif olan başka latifeleri gibi görmektedir. Bunları da onlar gibi İslamiyet'in dışında sanmaktadır.

Sual: Beden ve kalp İslamiyet'in görünüşüne uymakla vazifeli oldukları gibi, İslamiyet'in özü kalbin dışına da yayılmaktadır. Böyle olunca İslamiyet'ten dışarı çıkmak ne demek oluyor?
Cevap: İslamiyet'in özü ruh ve sır latifelerini aşamaz; hafî ve ahfâya eremez. İslamiyet'ten dışarıda kalanlar da bu ikisidir. Her şeyin doğrusunu ancak Allahü teâlâ bilir.

Allahü teâlâ bizi ve bütün Müslümanları Peygamberlerin en üstününe (s.a.v.) uymakla şereflendirsin!

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi